Thứ Năm, 29 tháng 5, 2014

HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ TRONG THƠ NGUYỄN VĂN TÀI - Đào Thái Sơn

 Tôi đọc Nguyễn Văn Tài trước khi biết Nguyễn Văn Tài. Một thi sỹ dấn thân cho trọn kiếp chơi. Dọc theo miền thân phận đó có một hình tượng tác giả xuôi ngược cùng những đoản khúc buồn vui. 
 
Hình tượng tác giả là vấn đề của thi pháp, tuy không mới nhưng cũng không phải một vấn đề quá cũ. Không gian và thời gian nghệ thuật là tìm hiểu khách thể. Hình tượng tác giả là tìm hiểu chủ thể. Nhưng cái chủ thể không đồng nhất với một con người cụ thể hiện tồn mà là chủ thể thẩm mỹ qua giao tiếp giữa tác phẩm và người đọc. Qua đó ta có thể đồng cảm, hiểu, chia sẻ và nắm bắt quan niệm, đạo đức cũng như phong cách của tác giả.
 
Có thể nói, đọc Nguyễn Văn Tài ta thấy một Nguyễn Văn Tài khác, đó chính là sự sáng tạo như một nhân vật trong tác phẩm vậy. Đó cũng là sự sáng tạo ra hình tượng chính mình và hoàn toàn không theo ý muốn chủ quan của cá nhân. 
Nguyễn Văn Tài – một người yêu – không đường nét không chân dung nhưng luôn luôn có thật “ nếu không thể yêu thương được nữa, thì âm thầm tha thứ và bước qua – F. Nieztsche” . Nguyễn Văn Tài không những thế mà anh còn giữ lại lại tất cả cho chính mình dù đó là bất trắc, buồn thương, khổ hận. 
“ Chút tình xuân, tuổi xuân em
Thuở ban đầu ấm buồng tim đến giờ
Em là thực của cơn mơ
Đỡ đần anh trước bất ngờ mơ tan”
( Em) 
Trái tim độ lượng của anh luôn đập theo nhịp của tâm hồn dĩ vãng. Nó không hề rên siết cùng nỗi đau từ âm ba dội lại mà nhẫn nại chan hòa dù lắm lúc bất an. 
“ Cảm ơn em đã yêu anh
Trái tim gõ nhịp chân thành cũng đau”
(Tình em ) 
Hình tượng người yêu trong anh không có nét ủy mị mà cũng không hề kiêu bạc. Không mang hơi thở của tình yêu sét đánh, vị kỷ hay lý trí mà bàng bạc màu sắc vị tha. Anh đồng nhất tình yêu trần thế với tiền căn và định phần của duyên số, để rồi anh bước đi trên dặm đường rát bỏng tìm chút ngọt ngào. 
“ Ta là của một tiền căn
Em từ trong một định phần. Thế thôi”
( Lời ru trên vai em)           
Chính vì thế anh luôn chắt lọc những cái tưởng chừng tầm thường nhất để chưng cất thành linh dược nuôi nấng tâm hồn. Một dòng tin nhắn lúc nửa đêm, giữa giấc ngủ đã hơn bảy phần đời mệt mỏi, mùa xuân đã đi mất từ lâu…ấy thế mà nó vẫn long lanh rực rỡ lạ thường. 
“ Tin không có những lời hoa bướm cũ
Tình đã buồn như sớm nắng chiều mưa
Ta vẫn đau lòng trong giấc ngủ
Vương vấn một người trên lối xưa”
( Tin nhắn nửa đêm) 
Trên cái lối xưa ấy chắc là người ấy cũng đã xưa ! Nếu Đynh Trầm Ca “ xin gục đầu ghi dấu ăn năn…cho lòng này dài những cơn mê…” thì Nguyễn Văn Tài vẫn ngông cuồng bờ tóc cũ. 
“ Lạ thường em thiếu phụ hương
Ta chơi vơi gọi ngông cuồng : Tóc em !”
( Thiếu phụ hương) 
Hình tượng người yêu ấy nhiều lúc cũng tự buồn, tự nhủ và tự an ủi. Vì “ ai cũng có những phút giây ngoài chồng ngoài vợ” kia mà ! Mỵ Châu dù có sai nhưng 2000 năm sau Vương Trọng vẫn đồng cảm cùng nàng “ xin đừng trách Mỵ Châu thêm nữa / yêu chân thành nàng có tội gì đâu”. Thì Nguyễn Văn Tài cũng chân thật với chính trái tim mình vì lẽ đó. 
“ Có thể mãi mãi là bí mật
Một ngày xưa người bối rối ngoại tình
Ta hạnh phúc vì biết mình chân thật
Cùng ngoại tình – cho tình mãi trường sinh”
( Phút phân bày) 
Nguyễn Văn Tài – một người bạn – không ồn ào to tiếng. Một con người đối diện và thấu hiểu. Bạn là người anh em ruột mà ta có quyền lựa chọn. Vì thế bạn là quý nên ta càng quý bạn. 
“ Bao giờ đêm vẫn còn trăng
Và ngày còn ánh nắng vàng đẹp tươi
Nghĩa tình lại lấy ra soi
Vẫn long lanh sáng hỡi ơi ! Bạn hiền”
( Tiễn bạn về hưu) 
Nguyễn Văn Tài luôn ý thức về tình bạn và quỹ thời gian của đời người. Khi viết những dòng thơ cho bạn bè ở cái tuổi “  nhi tri thiên mệnh”, anh luôn trân trọng cái được và cái mất của nhân sinh. Cái mất đã đành, cái còn đó là “ chúng mình” còn gặp nhau ở chính nơi cát bụi lộng lẫy này. 
“ Xót thương cái trượng phu hề
Chưa chi đến tuổi về quê mất rồi
Buồn cười sau một cuộc chơi
Chỉ còn lại chúng mình nơi…( nơi này)”
( Tào lao trên bến chiều
Hình tượng người bạn trong Nguyễn Văn Tài có khi đó chính là anh hóa thân. Bài “ Phật bạn” là một minh chứng cụ thể. Qua sườn dốc tranh đua, con người lại trở về với cái Phật tính của chính mình. Đó là cái ngộ sau lưng hoàn cảnh. Bạn là Phật, Phật cũng là bạn và cả hai đó cũng chính là ta. Bạn đã từng nghĩa khí anh hùng, từng yêu, từng đớn đau bầm dập và cũng từng bị bội phản như ai….Sau cái đốn mạt là sát na đốn ngộ….và nó đã trở thành một bài học cho kẻ thiền giữa chợ. 
“ Chợt hiểu học thầy hay học bạn
Ngàn xưa câu nói vọng phân vân”
( Phật bạn) 
Nguyễn Văn Tài – một người chồng, một người cha – đằm thắm nhẹ nhàng của tháng năm chở đầy âu lo và trăn trở. Mỗi con người đều có cuộc đời riêng, lắm lúc cũng phải bon chen để sống và để cưu mang. Cái đó đôi khi nó vô tình giết chết những mộng mơ đẹp nhất, thay vào đó bằng những phũ phàng…Chuyện đói no cơm áo bao giờ cũng là một chuyện lớn. Lớn và xao động, nên ta thèm phút được bình yên. Người bạn đời của anh chính là chốn bình yên an ủi ấy. 
“ Khi trong ta có niềm đau
Là đêm thao thức tựa đầu vai em
Đâu màu áo lụa trinh nguyên
Ngàn thương tiếc buổi bình yên ban đầu
Lỡ mai tóc điểm hai màu
Giấc mơ chồng vợ bạc đầu còn yêu
Lòng ta tình có bao nhiêu
Trời đêm nay mọc sao nhiều phía em”
( Đêm trần tình) 
Vì đời cha thất chí cái trượng phu hề, nên bao ước mơ gửi gắm và hi vọng nơi con. Đứa con là gạch nối ruột thịt giữa vợ và chồng, là trái ngọt của tình yêu dù là nơi trần tục. Hoàng Trung Thông nhận ra mình ở nơi con “ lần đầu tiên trước biển khơi vô tận / cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con”. Còn Nguyễn Văn Tài lại thấy mình thật hữu ích và thanh thản hơn khi con vào đại học. 
“ Ôi mười năm quằn quại đôi vai
Nỗi chờ đợi như chưa từng biết đợi
Điều kỳ diệu thôi thúc lòng dữ dội
Con như hoa thầm lặng đỏ hiên nhà
Ai viết câu ca: “ măng mọc tre già”
Người viết câu ca một thời đã khuất
Cho cha biết một điều rất thật
Sống trên đời ai cũng có niềm tin”
( Thơ viết ngày con vào đại học) 
Đó chính là phần thưởng cho người cha một đời hi sinh đã từng ngậm đắng nuốt cay “ cúi nhận những đồng tiền giữa chợ….từng nín thở…cắn răng bao ức hiếp không lời” ( Đoản khúc cho con trai). 
Nguyễn Văn Tài – một kiếm sỹ cuối cùng – không dùng gươm giáo nữa mà dùng ngòi bút để trọn vai một thiền hành khất thực. Lên đường là đấu tranh, nhưng cuộc đấu tranh này “ chẳng cần súng đạn” và “ không có người bội phản” mà đấu tranh với chính mình “ cùng cám dỗ bon chen”. 
“ Đời biết bao lần tâm đắc hóa trang
Những thế kiếm đường gươm
Trừ gian diệt bạo
Dẫu biết lòng mình trên sân khấu
Một mai kia cảm hóa được bao người”
( Người kép lão trong tôi) 
Nếu đã phản tỉnh trước những bon chen cám dỗ thì con người có còn tiếc rẻ điều gì nữa. Cái ta có chắc gì đã là của ta ! Lão ăn mày kia có phải là ta hay một ngày nào đó chính ta là lão? Một câu hỏi chơi vơi. Nguyễn Văn Tài đã xuất thần với mấy vần lục bát phiêu phiêu hốt hốt. 
“ Biết đâu ta cũng có ngày
Tha phương cầu thực, nạn tai trong đời
Mấy tờ bạc rách tả tơi
Sao ngần ngại lúc tặng người hàn vi !?”
( Biết đâu) 
Nguyễn Văn Tài đã đồng cảm với lão ăn mày kia thế ấy thì cái công danh lợi lộc có đáng gì với anh nữa ! Trước mộ Quan lớn Trà Vong anh đã hỷ xả cho trôi theo dòng nước. 
“ Và thoáng chợt buồn ta trượng phu
Công danh còn ẩn dưới sương mù
Chiều xuân đứng trước đền quan lớn
Mơ chí tang bồng sớm thực hư”
                            (Trước điện thờ Quan lớn Trà Vong) 
Đọc thơ Nguyễn Văn Tài đọng lại cho ta nhiều hình tượng. Một người yêu thả lòng về khung trời sương khói cũ. Một người bạn chân thành dắt díu nhau qua bên sông thưa khách lúc chiều tà bóng ngã. Một người chồng chắt chiu giữ gìn từng làn hơi ấm lạnh của cuộc đời. Một người cha chịu đựng bao cay đắng để hi vọng nơi con. Một người hành khất lang thang trong vô định để hòa mình vào cát bụi nhân sinh. Tất cả là một hình tượng tác giả bao hàm, anh không vứt bỏ cuộc đời mà luôn ôm cuộc đời vào lòng dù hoàn cảnh nào. Mỗi thời đại có một kiểu hình tượng tác giả của nó, Nguyễn Văn Tài pha trộn cái cũ vào cái mới để tạo ra cái riêng. Đọc thơ anh, ta sẽ nhận ra anh. Đường tim là con đường vào cái tâm con người ta vậy. 

ĐÀO THÁI SƠN

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã thảo luận!