Thứ Ba, 27 tháng 8, 2013

Đọc tập thơ “Bài ca con dế lửa” của Nguyễn Ngọc Hưng - TS. Mai Bá Ẩn



NGUYỄN NGỌC HƯNG
CON DẾ LỬA CA GIỮA ĐỒNG, NỐI GẦN GỤI ĐẤT VỚI MÊNH MÔNG TRỜI



          99 bài thơ như 99 đóa hoa, 99 khúc ca mà khúc ca nào cũng đầy âm thanh, đóa hoa nào cũng đầy hương sắc. Tôi cũng là một trong rất nhiều người được Hưng giao nhiệm vụ tìm trong hơn một trăm bài thơ mới của Hưng để xem có bài nào hơi “non tay” thì bỏ bớt để tập thơ mỏng bớt. Nhưng rồi gần chục người tìm, vẫn chẳng thể bỏ bài nào, người “bỏ” bài này thì người khác “lấy” lại… Cuối cùng cũng chỉ “để lại chưa in” được một vài bài mà xem ra lúc “để lại” ai cũng tỏ ra luyến tiếc. Và tôi cũng đã làm cái việc mà tôi mong các bạn cũng thử làm là, nhắm mắt lại, lật bất kỳ một trang nào, đọc bất kỳ một bài nào trong tập thơ, ta vẫn thấy mỗi bài mỗi vẻ đẹp riêng, và cả tập thơ không có bài nào không để lại ấn tượng.

            Vậy điều nổi bật của tập thơ này so với các tập thơ trước của Hưng là gì? Theo chủ quan, tôi xin được đưa ra mấy điều mới:
- Khi giới thiệu với bạn đọc tập thơ thứ 10 của Hưng, tôi có viết rằng:Đến tập thơ thứ 10 “Những khúc ca trên cỏ” thì chất tinh nghịch (vốn tạo nên nét riêng của chàng nhà thơ bất hạnh này) đã lắng xuống và chất triết lý nổi hơn lên”(**). Nếu “Những khúc ca trên cỏ” thơ Hưng mới bắt đầu nhuốm màu triết lý thì đến “Bài ca con dế lửa”, những triết lý ý vị đã hầu như phổ biến trong cả tập thơ dù Hưng nói về chuyện của mặt đất gụi gần hoặc cả đến những khoảng trời cao rộng mênh mông: Vút tâm hồn lên thăm thẳm trời cao/ Hâm nóng triệu thiên hà hoang lạnh/ Chợt nhớ trần gian/ Chiều/ Ngẩn ngơ hạ cánh/ Đêm xót lòng/ Chợt hiểu: Cỏ là… cơm! (Bài ca con dế lửa). “Cỏ… là cơm” với “con dế lửa” - Một chân lý đơn sơ nhưng với những ai đã từng khát khao đem hồn thơ “hâm nóng triệu thiên hà” thì cũng hãy nhớ, tâm hồn có cao bay mênh mông cũng phải bắt đầu từ “trần gian xa xót”. Và dù cõi trần gian có đày ải con người đến tận cùng bất hạnh, đến “trắng tay” thì xin cũng nhớ cho rằng: Lửa tin yêu sự sống vẫn cháy trong mỗi con người. Riêng với Hưng triết lý ấy lại càng là chân lý: Với cõi này con đã trắng tay/ Trắng tay - khổ/ Trắng tay - buồn/ Nhưng trắng tay chưa hẳn là lửa tắt/ Hút bóng mẹ, con suốt đời nhợt mặt/ Suốt đời ẽo uột, tả tơi/ Như cây xanh thiếu ánh mặt trời… (Gọi hồn).

            - Về hình thức thể hiện, tập thơ này, ngoài một ít bài Lục bát, Ngũ ngôn, Lục ngôn và “thơ tự do kiểu thơ Mới”, Nguyễn Ngọc Hưng đã chủ động mở rộng biên độ câu thơ tự do, đẩy câu thơ phá toang những ràng buộc câu chữ, vần điệu để tự do thổi hồn thơ mình một cách đầy đủ nhất, tự nhiên nhất với một vốn liếng ngôn ngữ giàu có và đầy hình ảnh. Những bài thơ mở tung biên độ câu của Hưng đã chứng tỏ một nội lực cảm hứng mạnh mẽ và một năng lực ngôn ngữ phong phú đến bất ngờ. Phong phú mà không thừa thải. Chẳng một chút hoa ngôn mà được chắt lọc đến tận cùng, đảm bảo cho một từ khi được bung ra là khó mà cắt bỏ: Tâm tư khổ qua này lặng lẽ xỏ thành xâu/ Nỗi niềm cam thảo đây anh âm thầm kết chuỗi/ Dòng năm tháng mải miết miên man trôi không đầu không cuối/ Ai còn chín nhớ mười thương hương cố lý mơ về! (Hương cố lý). Và như một tất nhiên, khi đã mở biên độ câu thơ đến tận cùng nếu tính theo đơn vị câu thì cũng sẽ đến lúc nó tràn ra thành thơ văn xuôi để tính đơn vị thơ là một chuỗi liên câu thành những “khối thơ” bất tận: Bụi hồng, bụi xám, bụi nâu xin trả lại cho những công viên, quán cóc, vỉa hè. Xin trả bóng phù hoa cho những cao ốc vi la, những phố đèn nhấp nhô xanh đỏ. Về thôi, ta về thôi! Về với êm ả ruộng đồng, bình yên xóm nhỏ - có mắt em thơ xanh ngời sắc cỏ, tóc mẹ già vun trắng một trời mây (Về với đất quê).
            1. Nguyễn Ngọc Hưng - Những lời ca gần gụi đất
            Đó là những cái gần gũi, thân thương, những câu chuyện bình thường trong cuộc sống được Nguyễn Ngọc Hưng ca lên thành thơ bằng bút pháp điêu luyện cùng một cảm xúc chân thành và sâu lắng. Đó là cái câu chuyện ngày đầu đi học của chính mình. Đọc những câu thơ này, ta có cảm giác Hưng đang viết cho chính mỗi chúng ta, dù cái chuyện “xướng danh” là bản thân tác giả: Nghe thầy xướng danh: Em Nguyễn Ngọc Hưng/ Thằng cu Tý vẫn ngơ ngác mắt nai nép vào tay mẹ/ Người âu yếm hôn tôi và nhắc tôi thật khẽ/ Con ơi, “dạ, có” đi con, thầy giáo gọi con kìa! Có thể nói, cái tâm trạng này, sau áng văn xuôi bất hủ “Tôi đi học” của Thanh Tịnh xuất hiện vào những thập niên 30 của thế kỷ trước, thì đây là những câu thơ hay rất hiếm hoi về những ngày đầu đến lớp: Vào lớp học thôi đâu phải mãi mãi chia tay vĩnh viễn xa lìa/ Mà mắt lệ tuôn dòng mà chân sáo ngập ngừng riu ríu bước/ Rươm rướm nhìn theo dáng con bé bỏng nhỏ nhoi “tội” không chịu được/ Mẹ len lén quay đầu như giấu vội điều chi (Lắng nghe mùa khai trường)

            Đó còn là những chuyện gần gũi của chính gia đình, người thân mình được Nguyễn Ngọc Hưng chắt ra từ nỗi đau thực của cuộc đời mình: Ngoại hóa mây rồi mẹ cũng hóa sương/ Xa biền biệt em hóa gì chẳng rõ/ Ngơ ngác về soi - bụi đen bụi đỏ/ May dòng quê chưa quên mất mặt mình. Đây là con sông Vệ quê hương, tuổi thơ Hưng đã từng tắm mát, nơi lưu giữ biết bao kỷ niệm tuổi thơ và nặng những ân tình: Đâu chỉ là nơi cất giữ nghĩa tình/ Văn vắt nước trong lọc niềm dâu bể/ Xơ xác ngày va bão giông trần thế/ Đêm dịu dàng trăng sông Vệ tái sinh! (Sông Vệ nhớ thương). Đó là chỗ bến Thóc thân quen. Cái bến đò An Chỉ, Hưng đã bao lần qua lại. Chỉ là những tên gọi chân quê gần gũi đó thôi, mà khi xa thì nhớ thương choáng ngập cả đường về:

Xuân lại thu qua tính ngày tính tháng
Rồi tính năm, tính hàng chục năm liền
Cây mộng mị nở đầy hoa ảo ảnh
Khe khẽ tay quờ đụng cõi buồn riêng (Chốn về)

Đó còn là một mảnh vườn, nơi chôn nhau cắt rốn có cây khế lão lá vàng hoa tím. Hoa tím rơi như mưa rơi đầy ngõ bởi bên hàng dậu có tiếng cô hàng xóm dạ thưa mỗi lúc gặp người: Mảnh vườn đây- nơi chôn nhau cắt rốn của mình đây. Một… hai… ba… mỗi bước rưng rưng lay thức nghìn kỷ niệm. Cây khế lão lá vàng vẫn đón gió xanh làm cơn mưa hoa tím. Bên hàng dậu thưa vẫn tiếng “dạ” ai rót qua hồn ngọt lịm, dù mơn mởn xưa giờ đã xác xơ chiều… (Về với đất quê).

            Lời ca gụi gần chân chất ấy còn là tiếng ca của tình lứa đôi trong veo và cũng đầy mơ mộng, vừa có cái ngỗ nghịch của tuổi thơ lại cũng vừa có cái đằm thắm của sự hi sinh để làm đẹp lòng người mình yêu dấu: Được tin em đi về hướng biển đông/ Tôi hối hả gọi mặt trời lên sớm/ Biết em yêu sắc thắm triệu bông hồng/ Không mua nổi đành bặm môi lẻn trộm… (Hố sâu)

            Cái hình ảnh chàng trai trộm hoa tặng người thật dí dỏm, dễ thương; nhưng cái tâm thế chàng “hối hả gọi mặt trời lên sớm” để đón người yêu thì quả là một biểu tượng cao cả của tình đôi lứa.

2. Nguyễn Ngọc Hưng - Những lời ca của mênh mông trời

            Hát lên những khúc ca lòng gần gụi, “con dế lửa” Nguyễn Ngọc Hưng dù gần 30 năm qua, xác thân chỉ nằm im một chỗ, còn cất lên được những lời ca vang vọng đến mênh mông. Vang vọng lên không trung vẳng tiếng chim chuyền, trôi mơ hồ trong không gian “rung động gió” để thoát khỏi “thăm thẳm thâm u” của nhân thế bụi lầm: Giữa rỗng không bất chợt tiếng chim chuyền/ Lơ lửng rơi cái giật mình nho nhỏ/ Ta ngắm ta hay ta đang ngắm làn không khí mơ hồ rung động gió/ Mang âm hưởng một giai điệu cổ xưa cố vẫy vùng thoát thăm thẳm thâm u (Tạ ơn đời mỗi sớm mai). Lời ca bay đến một “miền rỗng” mông lung hư ảo có “ánh trăng hắt hiu” tỏa bóng mờ trong cõi vô thường không không sắc sắc: Có gì không ở sát bên mình ở quanh quất đâu đây/ Những mai nắng hư hao những chiều mưa trống rỗng/ Mưa chẳng ướt khoảng lặng khô nắng không hong miền nhớ thương náo động/ Mờ tỏ trăng hiu hắt rọi vô thường. Những lời ca mênh mông này đã đưa đến cho thơ Hưng những ý vị triết lý riêng. Nếu khổ thơ trên có cái vô thường của Phật thì tiếp theo sau đây lại là một cõi thiên đường của Chúa. Câu thơ cứ mơ màng như một cơn mộng mị mà cái vị nồng triết lý lại gần như thảm cỏ xanh có trái táo lăn tròn: Có gì không nơi từng khắc ghi bóng dáng thiên đường/ Trái táo tình yêu ngây ngất hương say dịu dàng lăn trên cỏ/ Tôi nhổ cây không tôi trồng cây có/ Tỉnh ngàn giấc thiết tha còn một vệt mơ màng (Miền rỗng).

            Nếu những lời ca gần gụi, Hưng gửi đến người thân, bè bạn ở quê hương thì những khúc ca mênh mông, Hưng lại hướng đến những khoảng không gian xa gửi cùng bè bạn. Là Hà Nội với “sen Tây Hồ”, với “đồng bãi sông Hồng”, và: Phố sạch bong mà gió mắc lầy/ Đèn rực sáng mà trăng lạc lối/ Yêu em rồi thêm yêu Hà Nội/ Hà Nội tôi về, em đi đâu? (Hà Nội và Em). Là Quy Hòa (Quy Nhơn) - “nơi yên nghỉ của một vầng trăng sáng” bạc mệnh mà tài hoa: Hàn Mặc Tử: Dốc Mộng Cầm rưng rưng/ Hồn trăng ai cắn vỡ/ Nửa vầng trăng huyền sử/ Nghiêng bóng non đợi rằm (Nơi yên nghỉ của một vầng trăng sáng). Lời ca Nguyễn Ngọc Hưng còn vang vọng dập dồn hòa trộn sóng lòng anh với sóng biển mênh mông nơi Trường Sa yêu dấu, nơi mà những ngày này, mọi người Việt Nam đang hướng lòng về với muôn vàn thì yêu mến:

            Trường Sa ơi!
            Còn một nhịp tim còn một con ngươi
            Quyết không cho bất kỳ ai vô cớ xâm loàn dẫu một giây bóng tối
            Và cứ thế người theo sóng biển Đông ôm đảo Chìm đảo Nổi
Chìm để lắng sâu
Nổi để nâng tầm (Ơi đảo Chìm đảo Nổi)

Không những thế, “Con dế lửa” ấy còn cất tiếng ca vang đến “giữa lòng Phnôm Pênh ngột ngạt”, ở đó có hình bóng một người em thấp thoáng giữa mùa xuân: Nơi em ở ngát vòm xanh tổ ấm/ Đường em qua rực rỡ sắc hoa vàng/ Con chim lửa còn hót vang bầu ngực/ Trăm chiếc lồng không đốt cũng tự tan (Bên ấy đã mùa xuân).

            Gửi lòng vào thơ, Nguyễn Ngọc Hưng chắp cho thơ đôi cánh của những lời ca gửi đến người con gái lấy chồng xa tận xứ sở “chuột túi” có dòng “sông Swan lơ lửng” và “thung lũng Thiên Nga” mướt xanh vào tận hồn người: Thật hạnh phúc cho người có thể xếp những toan lo bộn bề để lại một bên/ Treo nỗi buồn lên cây chẳng cần biết cây có buồn khi nhận/ Sông Swan lơ lửng một dòng trôi đưa du khách xuống lên ngày đôi bận/ Một trời sô-cô-la và bảy sắc rượu nho vắt ngang thung lũng Thiên Nga có đủ đô thanh lọc tâm hồn. Tiếng ca nối vọng thành một nhịp cầu kéo gần lại hai đất nước xa xôi, như nhắn nhủ với lòng ai dù đã “sang sông” xa quê vẫn hãy nhớ những tiếng “ơi đò” một thời con gái:

May mắn cho ai còn chợt nhớ ra đường trở lại chính mình
Như mỗi năm xuân mỗi về thắp chồi xanh lộc biếc
Là con gái của những vườn chuối nương dâu rặng tre làng quê Việt
Dẫu nhắm mắt sang sông vẫn văng vẳng bên tai tiếng trăng mơ tha thiết gọi
ơi đò (Nhặt lại một làn hương)

            Lời ca của Nguyễn Ngọc Hưng cứ thế vang xa, mà khi đã vang xa thì càng thẩm thấu đến bề sâu của những miền triết lý: Cây một chỗ chờ chim bay quên đậu/ Quay phía nào trái đất cũng đứng yên/ Lặng lẽ lên xe mặt trời nổ máy vọng tâm hướng về ba-la-mật/ Cuộc tìm tôi xa đến mức hão huyền (Tạ ơn đời mỗi sớm mai).

            Và cứ thế “cuộc tìm tôi” của Nguyễn Ngọc Hưng vẫn còn mãi miệt mài. Hành trình đi tìm càng xa, và dù xa “đến mức hão huyền” thì “Bài ca con dế lửa” đã để lại một vang âm thấm đẫm chất thơ, thấm đẫm vị đời của một người thơ vượt lên trên số phận. Tôi, bạn và tất cả chúng ta, vẫn ước mong Hưng cứ mãi làm “cuộc tìm tôi” vô tận để góp cho đời thêm những áng thơ hay.

                                                               Quảng Ngãi, sinh nhật lần 53 của Hưng (3/2013)
TS. MAI BÁ ẤN
(P. Hiệu trưởng Trường ĐH Tài chính Kế toán Quảng Ngãi,
thị trấn La Hà, Tư Nghĩa, Quảng Ngãi).

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã thảo luận!