Chủ Nhật, 20 tháng 1, 2013

HỒ THANH NGÂN - GÃ LÃNG MẠN CUỐI CÙNG - Nguyễn Thị Việt Hà


Tôi biết Ngân không nhiều, cũng chưa từng “chộ mặt”, chỉ thỉnh thoảng gọi điện hỏi thăm, quan tâm đến nhau qua một vài tác phẩm đăng báo, một bài thơ mới viết… Giọng Ngân chầm chậm, buồn buồn như thế buổi chiều mưa dầm gió bấc có người lữ khách cô độc đứng nép vào một quán nhỏ trống vắng, không khách, không cả người bán. 

 
       Người ta nói ngày xưa Ngân tài hoa lắm. Gã ấy dồn cả đam mê, mơ mộng của mình vào thơ. Thơ gã lắm câu đọc phải giật mình… Người ta lại đồn gã thất chí bỏ quê, bỏ thơ trốn ở một nơi khỉ ho cò gáy rồi yên phận làm một nông phu với một bầy con nheo nhóc… Rồi người ta lại đồn, gã ấy chẳng bỏ thơ đâu, gã ôm mộng mị sống như người trên cung trăng, gã quên tất cả quên người, quên đời chỉ nhớ thơ… Đem chuyện ấy hỏi Ngân, Ngân cười mà buồn da diết lắm, chẳng thanh minh thanh nga gì hết chỉ nói: “ Đang để dành tiền để in một tập thơ. Tạp chí kì rồi em có đọc  thơ của anh không?”. Ngân cứ thế, cứ lặng lại, chìm sâu một góc nào đó trong thế giới tâm tưởng chính mình rồi với đêm, với thơ, Ngân làm gã lãng mạn cuối cùng…
        Ngân nhiều lần trách mình nhạt nhẽo với thơ, trong ám ảnh bình minh Ngân như pho tượng tạc, đứng im, quạnh hiu. Những ám ảnh khắc khoải không nguôi của một thời trai trẻ khiến anh như người mắc lỗi với chính mình. Bởi nỗi khát thèm kia bị vùi lấp đi trong gánh nặng mưu sinh, trong bao toan tính vụt vặt của cõi đời quá nhiều những điều bất ý:
lâu lắm rồi anh không làm thơ
từ khi đám mây mùa thu thôi về ngang cửa
em cũng thôi về bên cầu ao rêu cũ
hỏi thăm hoa lục bình tháng mấy nước lên !
anh biết hồn thơ anh le lói nắng quái chiều hôm
khát gió, khát mây, khát cánh chim xé gió
trời miền tây thênh thang, sao trong anh ngợp thở
xúc cảm nôn nao như đất đợi mưa về
lâu lắm rồi anh không làm thơ
hòn đá không lăn cầu ao rêu bám
không giữ được bước chân em ở lại
đây là điều ám ảnh với bình minh
( Tự sự với bình minh )
     Có những tứ, những câu làm tôi lặng người xúc động vì vẻ đẹp của nó, vì những thông điệp gửi tới cuộc đời ẩn chứa trong đó hay vì cả chất ma mị liêu trai đôi khi phảng phất trong thơ .
những con chim hạc trong tranh
đang bay lên hay hòa tan vào mặt hồ
những đôi cánh không là mây
bay chấp chới trước bầu trời
những đôi chân khẳng khiu
không là cây để bám vào đất
tôi nghe tiếng kêu thảng thốt để lại
đọng vào sắc màu đỏ chói của hoa
( Những con hạc vẽ)
     Thơ Ngân có mạch khỏe, hanh thông, giàu ý tứ, giọng điệu, có cảm xúc chân thành đau đáu trước cuộc sống. Đó có thể là nỗi xa xót trước đôi chân trần trò nhỏ nơi cửa biển “bàn chân hôm qua bám biển/hôm nay bỡ ngỡ sân trường”; là nỗi nhớ má da diết, nghẹn lòng “má là một nữa quê hương của con/ núi Nhạn sông Đà trong dáng hình của má/những câu thơ vật vã trên những bậc thang”; là triết lý trước sự thực cuộc đời “Tôi cần phải sống như một con bò/Trước những lời quăng đi ở trên đường/Trước vật giá leo thang/Trước những lời mè nheo của người phụ nữ chung giường”… Ngân cô đơn, buồn tủi lắm, chẳng biết bao đêm anh độc thoại với chiếc bóng chính mình: vật vã, chán nản, tuyệt vọng…
Lâu lắm mới gặp được niềm vui
Gặp nụ cười không ai hờ hững
Lâu lắm xa cách sự đãi bôi
Ngọt đầu môi đắng nghét tâm hồn
Kẻ dại khờ chợ đời cúi mặt
Người khôn ngoan thoăn thoắt ẩn hình
Lâu mới say để quên thân phận
Tỉnh ra để thấy kẻ giống mình.
( Say nói vu vơ)
Tôi không sợ tôi buồn mà chỉ sợ con bò buồn
Khi nó được xếp hàng cạnh tôi
Trong thời buổi rơm ít hơn sỏi đá
Mỗi ngày tôi không biết đang ăn cơm hay ăn rơm
( Triết lý sống mỗi ngày)
Ngộ ra những triết thuyết hay giáo điều cao siêu?
Không! Tôi dằn co cơm áo mỗi ngày
Tôi giàu có giấc mơ , dư thừa vật vã
Của sóng đời siêu đẳng bủa vây.
( Tự bơi trên gường)
     Thơ Ngân thơm mùi của hoài niệm rưng rưng. Tôi biết Ngân là người không biết cách gì để kiếm thêm tiền ngoài thu nhập từ lương của một anh giáo vùng sâu. Nếu chịu lụy, hay khác đi cái cách sống mà người ta cho là gàn dở của mình có khi mọi chuyện sẽ khác, anh không đến nỗi như một gã bần tiện chi li tính toán cho cuộc sống thường ngày, cho cả cái tình người ta trao nhau, đến giấc mơ của mình cũng phải đánh bắt Đêm đêm tôi giăng lưới/ Đợi giấc mơ trở về”. Anh bế tắc giữa sự xoay chuyển đến phát cuồng của xã hội vật chất, anh bế tắc, tự kỉ, co rút trong cái vỏ chính mình: “mở cửa thấy hồ nước/mở cửathấy tường thành/tốt hơn là đóng cửa/khi lòng mình thênh thang ( Giải thích vì sao hay đóng cửa). Viết đến đây bỗng dưng tôi nhớ đôi câu thơ của nhà thơ Thi Hoàng: “Có chất lượng nào hơn chất lượng người/ Sao người tốt vẫn thường khổ vậy?”, thì Ngân cũng vậy, cứ khổ sở, gieo neo mãi…
       Rồi anh lại cố tìm ra một lý do nào đó để khát khao, hy vọng trở về với chân giá trị đẹp đẽ: “những bận bịu, những lo toan tẹp nhẹp/trở về thôi về ôm ấp cánh đồng/những quán xá những con đường vội vã/ trở về thôi về tắm mát dòng sông.” ( Nhậu ở quán vườn) hay trong “ Bài thơ nhỏ tặng má” Ngân viết: “  dẫu cơm áo làm con phiêu bạt/ nhưng cơn mưa thương mặt đất tìm về”. Nhưng mãnh liệt hơn cả là khát khao tự do, khát khao được sống với cái đẹp, cái lý tưởng: “cỏ xanh không chê đất xấu/bừng bừng khát vọng vươn lên/không ồn ào không tuổi tên/lặng thầm nhỏ nhoi mạnh mẽ/nắng cháy thu mình nhỏ xíu/đốt đồng còn lại tro than”( Lời cỏ. )
     Dường như trái tim Ngân còn rất ngây thơ. Nên cho dù có bị vùi dập thế nào thơ anh vẫn thật trong trẻo, cảm xúc có thể bật lên bất cứ lúc nào dù bên đường, trên lớp, một mình trước biển, thậm chí trong quán nhậu. Tôi có nghe một bạn thơ của Ngân kể rằng: mùa hè năm trước Ngân tìm thăm bạn, đến bên hiên chưa kịp lau mồ hôi trên trán, Ngân ngồi thụp xuống, bạn mời cách nào cũng không vào nhà. Chừng 5p sau, Ngân nhoẻn miệng cười, ngượng ngịu tặng bạn bài thơ mới làm. Người bạn nọ vốn rất đa cảm, không cầm nổi nước mắt xúc động. Mỗi khi có ai nhắc đến Ngân lại đem câu chuyện ấy ra kể. Lại có lần đang uống rượu với bạn, Ngân làm được bài thơ liền bấm điện thoại đọc cho tôi nghe. Tiếng anh không rõ lắm vì lẫn với ồn ã trên bàn nhậu, nhưng sự say mê, háo hức như thể một người ly hương được trở về đứng trên mảnh đất quê thì tôi có thể cảm nhận được. Tôi còn nhớ bài thơ có tên là “ Sinh nhật bạn”… Những chuyện như vậy giờ còn ít lắm, có khi đem cả tập thơ đến tặng cũng không dám chắc người ấy có đọc được đến 2 trang đầu hay để cho mối mọt làm bạn.
     Có thể ai đó sẽ cho rằng: Thơ Hồ Thanh Ngân nặng về tư tưởng, thuật tu từ vận dụng quá nhiều khiến bài thơ trở nên nặng nhọc. Cũng có lẽ.. Thơ anh đầy chiêm cảm. Từ những hình ảnh thơ quan sát được, anh lẩy ra những triết lý ẩn chứa về con người, về tình đời, về cuộc sống. Ngân rất ưa dùng thể loại thơ 5 chữ, cách viết không ngắt đoạn, ý thơ nhiều tầng nghĩa, đôi lúc rất khó hiểu và phân vân đó có phải là… thơ không hay chỉ là một câu than vãn được ngắt dòng. Thí dụ như bài này “ta đọc sách người xưa nơi thanh vắng/để thấy người nay sống khó hơn người xưa/những đám mây muôn đời vẫn thế /chỉ lòng người là rắc rối hơn” ( Tự sự lúc vắng lặng).  Nếu lướt qua những điều ấy, ta sẽ bắt gặp một mảng thơ ( mà theo tôi) lộ phát tài hoa nhất của Hồ Thanh Ngân: Thơ tình. Nghe nói vài mươi năm trước người bạn cùng học giờ là nhà thơ nổi tiếng Lê Thiếu Nhơn phải loạng choạng cả tay lái khi nghe Ngân đọc bài “ Mùa đông”:
Em đến trường qua lối nhỏ mùa đông/
Ngủ quên trên phiến đá
Sáng nay không còn tia nắng
Vỡ òa những hạt sương rơi
Ta thì thầm với lá trong đêm
Nghe gió kể chuyện lời muôn thuở
Cô Tấm bước ra từ quả thị
Giật mình trong tiếng võng ru trưa
Heo mây vàng theo sắc mùa thu
Len lén đến đông về quanh phố
Áo trắng em chiều nay qua ngõ
Chẳng kịp nhìn vội khuất cuối đường đi
    Lê Thiếu Nhơn viết: “Hồ Thanh Ngân ôm mộng thi sĩ từ rất sớm. Hồ Thanh Ngân mê thơ đến mức, ngày nào cũng chui đầu vào Thư viện Phú Yên nghiền ngẫm hết tập thơ này đến tập thơ khác. Những tác phẩm đầu tay của Hồ Thanh Ngân đã chớp lóe thi tài. Những năm học trò của tôi và Hồ Thanh Ngân, đường phố Tuy Hòa vẫn còn thưa vắng. Mỗi chiều Hồ Thanh Ngân đạp chiếc xe không phanh không dè, chỉ trơ trọi cái sườn và hai cái lốp, rủ tôi lòng vòng thị xã tìm cảm hứng. Dạo ấy, Hồ Thanh Ngân mê một nữ sinh cùng trường, nên thường đứng góc đường lóng ngóng dáng nàng đi ngang. Khổ, mối tình đầu mong manh quá, Hồ Thanh Ngân thất vọng làm những câu thơ khỏa lấp tâm trạng mình. Trong một lần hai đứa đạp xe lang thang, Hồ Thanh Ngân đọc cho tôi nghe bài thơ viết tặng cho cô gái kia. Tôi loạng choạng cả tay lái khi nghe câu Em đến trường theo lối mùa đông. Không phải lối Nguyễn Du hay lối Nguyễn Huệ mà là lối mùa đông, mùa đông thời tiết cũng như mùa đông trái tim kẻ si dại! 17 tuổi đã viết một câu thơ nay nức buồn thương như thế, không phải đùa! Thú thật, lúc đó tôi chưa có câu thơ nào so được với câu thơ ấy của Hồ Thanh Ngân!”.  
        Không phải vì bị ảnh hưởng bởi nhận xét của Lê Thiếu Nhơn mà tôi tung hô Hồ Thanh Ngân là “thi tài”, hãy cùng tôi, chầm chậm thôi đọc thơ tình của Ngân . Trong bài “ Đêm vùng sâu”, diễn tả cảm giác hụt hẫng của chàng trai khi cô gái mình yêu bỗng dưng hững hờ. Chàng trai tìm đủ mọi cách để giam hãm nỗi nhớ nhưng hình ảnh cô gái cứ choáng lấy hết tâm trí đến “chật chội”. Để rồi: “hương tràm bay thanh khiết/ không xua chật chội em/có hai người mất ngủ /sáng ra thèm nhau hơn.” Nhớ nhau cồn cào, tha thiết… thì nhiều thi sĩ đã nói rồi, nhưng nhớ đến “chật chội” lòng thì chỉ có Hồ Thanh Ngân mới nói được. Hay sự đắm say, nồng nàn của khát vọng tình yêu đến tận cùng và vĩnh viễn được Ngân ví von rất lạ: “Tôi nhìn lửa ở trong em/ Cháy qua bao lượt vẫn thèm tàn tro”( Lửa). Và bình yên của Ngân lại là em: “Tôi mỗi ngày thảng thốt nỗi lo/Mong hy vọng xanh như màu mắt em vẽ.”. Chỉ là “em” đầy quyền năng đánh thức những điều tưởng chừng đã “hóa thạch” : em có đi về ngược phía cơn mưa/đánh thức những tâm tư từ lâu hóa thạch”. Và tôi lại phải mượn lời của Lê Thiếu Nhơn để nhắc về bài “ Lẽ nào” : “Tôi lục lại mớ thơ cũ của Hồ Thanh Ngân, thấy bài Lẽ nào nhô lên với buổi chiều hoa khép vội  ánh mắt khấp khểnh buồn. Bài Lẽ nào cũng thấy được bóng dáng Hồ Thanh Ngân đấy. Cái bóng dáng một người mơ mộng lủi thủi và ngân ngấn hoài vọng Về đâu cánh buồm vắng. Bến bờ đã xa xăm!”.
      Thơ anh là hồn quê, là thứ viết cho mình, không ồn ào câu chữ, không khoe khoang cấu trúc, chỉ cần tình đời, tình người cho sâu đậm là được. Nếu tìm một bài thơ của Ngân tôi thích nhất có lẽ không có. Nhưng tôi lại thích rất nhiều câu trong mỗi bài. Những vần thơ nhiều giọng điệu: khi đau đáu, khi xa xót, khi tuyệt vọng, khi say mê, rạo rực và đầy hy vọng .. dù là giọng điệu nào thì cũng được cất lên từ tâm hồn rất nhân hậu của Ngân.  Ngân bảo Ngân không bỏ được thơ, không có thơ Ngân thành vô nghĩa. Cho dù có thể một ngày cả thế gian này không ai còn đọc thơ nữa thì Ngân vẫn yêu thơ như một gã lên đồng, xem thơ như người tình, gọi thơ là “em” đầy trìu mến, nâng niu.. Một con người mà cả cuộc đời chỉ say mê mỗi một việc duy nhất là làm thơ và sống đắm đuối với thơ nhưng dường như có đôi lúc thơ chạy trốn khỏi anh bởi thực tại đầy hỗn loạn làm tổn tương tâm hồn yếu đuối ấy. Có nhiều người tiếc nhớ một tài hoa mà không biết rằng anh vẫn làm thơ, trong âm thầm, chậm rãi trong tận cùng của nỗi cô đơn không chia sẻ, trong nỗi nhớ sông Đà Rằng, ngọn Thạch Bì Sơn quê anh…
Phú Tân, mùa thu, tháng 8 năm 2012
Nguyễn Thị Việt Hà ( Giáo viên trường THCS Lê Hồng Phong - Thị trấn Cái Đôi Vàm - Huyện Phú Tân- Tỉnh Cà Mau. Sđt 0918377769 - 0915008707 )
STK : 7508205003378 Ngân hàng Agribank - Chi nhánh Huyện Phú Tân - Tỉnh Cà Mau





   


Phú Tân, mùa thu, tháng 8 năm 2012
Nguyễn Thị Việt Hà

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã thảo luận!