Thứ Ba, 18 tháng 12, 2012

CÓ MỘT “ĐÊM KHÔNG ANH” NHƯ THÊ - Xuân Thu



Trong tập thơ Dỗi (Nxb Hội Nhà văn năm 2012) của tác giả thơ trẻ Trần Nhã My có một bài thơ khiến tôi ám ảnh vô cùng - bài thơ “Đêm không anh”. Toàn văn bài thơ đó như sau:
 210c7bl
                ĐÊM KHÔNG ANH

Bức tranh em vừa bùa chú phù  thủy nguệch ngoạc
Xanh đỏ tím vàng lam chàm bạc
Nét ngang nét dọc nét đứng nét nghiêng
Chấm chấm quệt quệt vô hồn nỗi nhớ anh
Mông lung màu sáng tối


Bức tranh
Không học đòi Salvador, Chirico hay Paul Klee
Không, 
         siêu thực không ấn tượng không

Bức tranh độc nhất của em
Vẽ trong đêm cuồng không anh
Nhớ - thương - giận - hờn tràn ra bảng màu tội nghiệp

Sáng dậy
Chìm trong những nét cọ dọc ngang
Khuất vào những khoảng sáng tối mông lung
Bức chân dung
Có anh đang cười.

T.N.M

Đọc bài thơ này khiến tôi nổi da gà về cái đêm “khủng khiếp” của người thơ - hoạ sỹ. Từng câu, từng chữ cứ như hiện lên, nhảy múa trước mắt tôi. Đọc đi rồi đọc lại, tôi phải thốt lên rằng: Bài thơ hay quá!
Quả thực, Trần Nhã My dùng câu, từ rất có chủ ý. Chị dùng cả dấu câu để biểu đạt tâm trạng của mình. Đoạn đầu không dùng dấu phảy, ý thơ, câu thơ cứ tràn ra. Phải chăng hoạ sỹ - nhà thơ này không làm chủ được mình nữa, đang lên cơn "bùa chú phù thuỷ"? Thì đúng rồi, "Vẽ trong đêm cuồng không anh" cơ mà.

Bức tranh em vừa bùa chú phù thủy nguệch ngoạc
Xanh đỏ tím vàng lam chàm bạc
Nét ngang nét dọc nét đứng nét nghiêng
Chấm chấm quệt quệt vô hồn nỗi nhớ anh
Mông lung màu sáng tối”

Bối cảnh bài thơ ra đời là Đêm, mà lại là “đêm không anh”. Người thơ không thể nào ngủ được, nhớ người yêu quá phải bật mình dậy và... vẽ. Ngay câu đầu bài thơ với “bùa chú phù thuỷ nguệch ngoạc” đã nói lên tâm trạng của tác giả. Các câu tiếp theo là những mảng màu (Xanh đỏ tím vàng lam chàm bạc), đường nét (Nét ngang nét dọc nét đứng nét nghiêng), động tác (Chấm chấm quệt quệt ) của người hoạ sỹ. Thế nhưng, tất cả đều liên miên, lan man, “mông lung màu sáng tối” không hề dùng dấu câu nào. Tất cả vô hồn”  “nỗi nhớ anh”. Vẽ mà như không vẽ. Không vẽ mà như vẽ. Trong cơn cuồng nộ vì không anh, khiến người thơ bỗng chốc trở thành hoạ sỹ bất đắc dĩ. Cứ vung càng cọ, cứ chấm chấm, quệt quệt, nó muốn vào đâu thì vào, miễn là giải toả được cơn “cuồng nhớ anh”. Vẽ vô hồn. Chỉ có hình ảnh anh định hướng. Cành cọ cũng vung quệt lung tung.
Khổ hai của bài thơ, tác giả nói rõ thêm một chút nữa về “cái sự vẽ” này.

Bức tranh
Không học đòi Salvador, Chirico hay Paul Klee
Không, 
         siêu thực không ấn tượng không

Bức tranh độc nhất của em
Vẽ trong đêm cuồng không anh
Nhớ - thương - giận - hờn tràn ra bảng màu tội nghiệp”

Tác giả nói thẳng ra rằng “chẳng có trường phái nào cả, chẳng vẽ theo kiểu nào cả” và “bức tranh này cũng chỉ độc nhất của mình tôi thôi”. Câu chữ bị bẻ gãy, đứt đoạn bằng dấu phảy, ngắt câu đột ngột xuống hàng, dấu gạch ngang. Nỗi nhớ đã lên đến đỉnh điểm. Những dấu gạch nối giữa "nhớ thương hờn giận" đã mang lại hiệu quả khác: nhấn mạnh, dằn xuống từng từ như khắc sâu thêm tâm trạng. Đây là biểu hiện của sự giận dỗi, bức xúc không thể kìm nén được, phải mượn đến cành cọ để ném, để vứt, để dằn cái nỗi nhớ này xuống “bảng màu tội nghiệp”. Đúng là chỉ tội cho cành cọ và cái bảng màu vô tri, vô giác ấy bị người thơ - hoạ sĩ bất đắc dĩ “giận cá chém thớt”. Nhớ đến thế là cùng. Trong âm nhạc, đoạn trường này người nhạc sỹ dùng thủ pháp những hợp âm nghịch, hợp âm bảy át, phá phách để chuẩn bị về kết.

Và quả đúng vậy, khổ kết bài thơ như trở về hợp âm chủ. Sự bình yên đã trở lại. Ta thấy như người thơ - hoạ sỹ mệt quá nằm thiếp đi và cười lên trong mơ cùng người yêu cũng đang cười khi mà trời đã sáng rồi. Mãn nguyện lắm sau một đêm thức trắng cuồng nhớ. Hình ảnh thật đẹp, thật đáng yêu.

Sáng dậy
Chìm trong những nét cọ dọc ngang
Khuất vào những khoảng sáng tối mông lung
Bức chân dung
Có anh đang cười...”.
Xin đọc kỹ đoạn này. Thời gian là Sáng dậy” tức là đã qua đêm. Và hai tính từ “chìm”, “khuất” ở hai đầu hai câu thơ cho những “nét cọ dọc ngang” “khoảng sáng tối mông lung” và nổi lên trên những thứ đó là “Bức chân dung/ Có anh đang cười”. Hình ảnh người yêu hiện lên thật đáng yêu, thật rõ nét. Và lúc này tôi cũng tưởng tượng ra tác giả cũng mỉm cười trong mơ trong giấc ngủ nướng của mình vì một đêm thức trắng không anh.

Mở đầu bài thơ là quang cảnh “buổi vẽ” ngổn ngang, bề bộn, “mông lung màu sáng tối”. Kết thúc bài thơ là bức tranh tươi sáng, bình yên “Có anh đang cười”. Đúng là “phù thuỷ” vẽ, “phù thuỷ” thơ. Từng câu, từng từ, từng dấu chấm, dấu phảy, dấu gạch ngang đều được tác giả lựa chọn, đặt đúng vị trí. Chẳng biết là thơ đổi mới, thơ hiện đại hay hậu hiện đại nhưng tôi thấy đây là một bài thơ hay. Mà hay thì đích thị là thơ mới rồi. Thì nhiều cuộc hội thảo về thơ, các nhà thơ, nhà lý luận phê bình văn học chẳng đã nói “muốn đổi mới gì thì đổi, hiện đại hay hậu hiện đại gì đi chăng nữa nhưng thơ phải hay. Hay là tiêu chí tiên quyết của việc đổi mới thi ca”. Thì đây, “Đêm không anh” với tôi là hay “tuyệt cú mèo” rồi. Xin chúc mừng người thơ - hoạ sỹ Trần Nhã My.

       X.T

Địa chỉ: Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Phú Thọ
Đ.T: 0912 940 316.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã thảo luận!