Thứ Năm, 8 tháng 3, 2012

Từ ca khúc: "Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara!" đến những cảm nhận... - Hồng Thanh


Từ ca khúc: "Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara!"
đến những cảm nhận...
Em dịu dàng trong điệu múa Ápsara. Anh là người lính tình nguyện mang theo câu hát dân ca: " Yêu nhau cởi áo cho nhau".
Ápsara- ơi điệu múa hay tình đất nước- Ápsara! Anh từng yêu Campuchia qua câu chuyện cổ. Đền Ăngko uy nghi nắng chói chang. Anh từng đi vượt rừng sâu qua bao mùa giông bão cùng những người lính Campuchia anh dũng.
Apsara! Ơi điệu múa hay tình đất nước. Ápsara- và lời hát thay lời T ổ  Quốc...Yêu nhau cởi áo cho nhau".
 


Giọng thứ, âm hưởng dân ca dân tộc Khmer pha lẫn âm hưởng dân ca quan họ Việt Nam . Có lúc trầm âm nhạc "dịu dàng" như vũ điệu và có lúc lên cao trào nhấn mạnh  sự khắc nghiệt của một thời lửa đạn " Anh từng đi vượt rừng sâu qua bao mùa giông bão cùng những người lính Campuchia -anh dũng". Đoạn cuối điệp khúc kéo dài từ bốn đến năm nhịp, giọng hát cất cao như hô gọi bao ký ức ùa về. Bài hát cho ta cảm nhận về "một thời máu và hoa", một thời hai dân tộc cùng kề vai sát cánh vượt qua thử thách khốc liệt của lịch sử.
Tác giả bài hát đã rất thành công trong việc sử dụng một cặp sóng đôi làm nên hình tượng nghệ thuật rất đẹp. Cho thấy được sự song hành của hai nền văn hóa. Câu hát dân ca "thương nhau cởi áo cho nhau // điệu múa Apsara truyền thống Campuchia". Âm nhạc kết nối những trái tim, làm cho con người đến gần nhau hơn. Với những ai từng sống và chiến đấu ở Campuchia giai đoạn ác liệt- thì ca khúc " Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara" được vang lên trong tâm thức với tất cả sự bùi ngùi.
Có một cảm xúc rất thật của những người lính tình nguyện từng công tác tại Campuchia nay vẫn còn sống khi nghe ca khúc này đó là bùi ngùi khi nhớ về một thời tuổi trẻ của mình. Một tuổi trẻ sôi nỗi, nhiệt huyết cống hiến sức mình vì tinh thần quốc tế trong sáng.
Qua thông tin từ Ban chính sách Bộ CHQS tỉnh Tây Ninh tôi được biết một chuyện tình rất thật, rất đẹp giữa "anh lính tình nguyện Việt Nam" và cô gái Campuchia. Đó là câu chuyện tình giữa trung tá Nguyễn Thành Tài và cô Mị Unl. Mối tình của hai người chớm nỡ giữa những ngày tháng căg thẳng của cuộc đấu tranh chống Pônpốt. Chú Tài kể: những năm 1985-1989 chú công tác tại mặt trận 779. Trong những lần xuống làm việc ở cơ sở tại xã Kà Dia- huyện Sontuk- tỉnh Campongthom, năm 1986 "anh lính tình nguyện Việt Nam" đã phải lòng cô gái Campuchia với cái tên Mị Unl. Năm 1989 bộ đội Việt Nam rút quân về nước trong sự lưu luyến bịn rịn của quân dân nước bạn. 12 năm trong đó có gần 2 năm chiến đấu bảo vệ biên giới và 10 năm giúp bạn Campuchia, những người lính Tây Ninh đã làm tròn sứ mạng của mình. Một vùng đất biên giới của Tổ quốc được bảo vệ vũng chắc, xây dựng lại mối quan hệ tốt đẹp giữa hai dân tộc Việt Nam - Campuchia trên dọc tuyến biên giới Tây Ninh. Trong hàng quân trở về ấy có biết bao câu chuyện, biết bao nỗi lòng còn chôn chặt những tình cảm rất thật với mãnh đất Ăngko...trong đó có nỗi lòng của cô gái Campuchia với cái tên rất đẹp Mị Unl. Sau khi về nước, chú đã quay trở lại Campuchia và cưới cô. Trải qua bao sóng gió của cuộc đời mái ấm của họ vẫn đông đầy hạnh phúc. Họ đã có với nhau hai người con trai. "Ngôi nhà hạnh phúc" của cô chú tọa lạc tại xã Cẩm Giang huyện Gò Dầu tỉnh Tây Ninh. Tôi hỏi: thế trong khoảng thời gian sống ở Campuchia có bao giờ chú được xem múa Ápsara không? Có ! ở trung tâm tỉnh Campongthom thường có đoàn hát Campuchia diễn phục vụ cho người dân Campuchia và cả bộ đội mình nữa...ông cũng rất thích ca khúc "Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara".
Trung tá Nguyễn Trường Hải- người có nhiều năm tâm huyết với đội nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang tâm sự: là người trực tiếp biên tập và xây dựng kịch bản chương trình dự thi của Bộ CHQS tỉnh Tây Ninh với các kỳ liên hoan nghệ thuật quần chúng khối quân sự địa phương Quân khu 7 và cấp toàn quân, rất nhiều lần tôi quyết định chọn bài hát  "Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara" bài hát với giai điệu và ca từ đẹp, đẹp như thiếu nữ Campuchia, đẹp như điệu múa Apsara vậy. Ca khúc đã không ít lần làm nên thành công của đội tại các kỳ liên hoan. Bởi ca khúc không đơn thuần là một bài hát về tình yêu đôi lứa mà vượt ra ngoài giới hạn đó ca khúc tái hiện không gian của một thời gian khó.
Ca khúc không chỉ vẽ lên một khoảnh khắc tươi vui giữa anh bộ đội Việt Nam và cô gái Khmer mà còn là gam màu nóng của sự khắc nghiệt do chiến tranh.
Tôi cảm thấy tiếc một điều rằng: tại sao một ca khúc hay như thế mà trước đây khi chưa làm lính mình chưa một lần được nghe, và chỉ thấy ở các chương trình hội diễn trên sân khấu mà chưa thấy phát sóng trên truyền hình hay phát thanh!
Trong rất nhiều những ca khúc viết về tình yêu đôi lứa cứ rập rình trong các quán càphê, ca khúc " Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara khiêm tốn nằm trong một góc tâm hồn  của một thế hệ về một thời đã qua như mạch nguồn mát trong tắm mát nỗi lòng mỗi khi nhớ về một thời gian khổ.
Thế mới rõ một điều rằng phải chăng từ trong khốc liệt của chiến tranh mới nảy sinh ra thứ tình cảm đẹp như vậy! Và giá trị của bài hát cũng là vì thế mà được nâng cao. Cái làm nên giá trị bất hủ của ca khúc là không gian của bài hát.
Âm hưởng của bài hát cứ da diết tôi cả khi đi vào giấc ngủ. Có một cái gì đó đẹp lắm lớn hơn những gì tôi viết nhiều lắm nhưng thật bất lực khi thể hiện bằng câu chữ. Vượt ra khỏi mọi quy luật khắc nghiệt của thời gian và sự lãng quên của trí nhớ con người ca khúc "anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara" sẽ mãi là một bản tình ca đẹp về một thời đã qua không trở lại của lịch sử.
Có rất nhiều ca khúc viết về tình yêu của người lính, cả những ca khúc viết về tình yêu đẹp giữa bộ đội và các cô gái người dân tộc nhưng chuyện tình giữa anh lính tình nguyện Việt Nam và thiếu nữ Campuchia mang một màu sắc khác..
          Với tinh thần quốc tế cao cả, giúp bạn là tự giúp mình. Những người lính tình nguyện Việt Nam , đã kề vai sát cánh cùng với nhân dân Campuchia anh em chiến đấu bảo vệ đất nước Ăng-Co quê hương chùa tháp tươi đẹp. Dù gian lao ác liệt nhưng tinh thần của những người lính vẫn lạc quan yêu đời, tình đoàn kết hữu nghị giữa hai dân tộc thắm thiết như vũ điệu Apsara, như câu ca dao yêu nhau cỡi áo cho nhau.
Điệu múa Apsara- điệu múa thần tiên đầy quyến rũ của xứ sở chùa tháp Campuchia, là niềm mê hoặc với những ai từng thưởng thức.Điệu nhạc truyền thống trỗi lên, các cô gái trẻ trang phục sặc sỡ, váy áo dát vàng, uyển chuyển bước ra theo từng điệu múa cung đình mềm mại, huyền bí.Trong điệu múa Apsara, mỗi động tác múa đều mang một ý nghĩa hay một biểu tượng. Để có được những động tác đẹp các cô gái Campuchia đã phải khổ luyện kiên trì nhẫn nại. Những cô gái trong bộ váy Sampot quấn sát thân mình, bước đi nhẹ nhàng theo từng nhịp của điệu nhạc truyền thống. Cử chỉ bằng tay, các thế chân uyển chuyển, dáng hình mềm mại. Trông có vẻ nhẹ nhàng nhưng đó là những bài luyện khó nhọc.Trước đây, điệu múa Apsara chỉ dành cho hoàng tộc hay các bậc quan lớn trong triều đình thưởng ngoạn. Năm 2003, điệu múa Apsara cung đình được UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Dưới thời Khmer đỏ, 90% số những nghệ sĩ bị sát hại, kể cả những nghệ sĩ phục vụ trong hoàng cung. Điệu múa Ápsara cũng có những thăng trầm cùng những biến thiên của lịch sử.
          Thượng tá Bồ Thanh Xuân-nguyên trưởng ban khoa học lịch sử-Bộ CHQS Tỉnh Tây Ninh- người nhiều năm tâm huyết nghiên cứu lịch sử LLVT Tây Ninh cho biết: chiến thắng Pônpốt đã giúp đất nước Campuchia hồi sinh trên mọi lĩnh vực trong đó có lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Điệu múa Ápsara là tài sản quý báu của người dân Campuchia. Quân tình nguyện Việt Nam đã giúp nước bạn thoát khỏi nạn diệt chủng và giữ lại những giá trị văn hóa truyền thống...Tôi cũng rất thích bài hát này...
Với thiếu úy Trương Hồng Vũ- tốt nghiệp cao đẳng văn hóa nghệ thuật quân đội, người nhiều lần thể hiện ca khúc này trên sân khấu thì có một cảm nhận rất riêng về bài hát " Mỗi lần lên cao trào điệp khúc: Apsara! Ôi điệu múa hay tình đất nước..." tôi hát với tất cả tình cảm của mình, cất cao giọng hát thấy người nhẹ bâng. Tôi thích ca khúc nó cho tôi một cảm nhận về một tình yêu rất đẹp. Ở đó không chỉ nặng trĩu một tình yêu quê hương Việt Nam với làn điệu dân ca quan họ mà còn đậm đà dịu dàng ở điệu múa truyền thống Ápsara của xứ sở chùa tháp, cả cái sôi nỗi của tình yêu tuổi trẻ của người lính tình nguyện chiến đấu không chỉ bảo vệ Tổ Quốc mình mà còn vì tình nghĩa thủy chung với nước bạn. Chiến đấu để vũ điệu Ápsara được múa trong hòa bình".
Sự hy sinh quả cảm của cả một thế hệ không thể nói hết và gói gọn trong một ca khúc nhưng với trái tim ấm nồng hòa cùng nhịp đập với hơi thở của tình yêu nhạc sỹ Minh Quang đã ghi lại tên tuổi với ca khúc này.
Với mong muốn tìm được mạch nguồn sáng tạo ra ca khúc cứ vang vọng mãi trong tôi ... thật khó khăn tôi mới tìm được nhạc sỹ Minh Quang. May mắn thay! Qua nhiều cú điện thoại vòng vo cuối cùng tôi cũng có số máy của người nhạc sỹ tài hoa- người sáng tác ca khúc "anh lính  tình nguyện và điệu múa Ápsara" - ca khúc từng một thời được bộ đội công tác ở Campuchia viết trong sổ tay, nhật ký và luôn miệng hát.  Hiện nay, với cấp bậc Thượng tá, Minh Quang là phó trưởng đoàn ca múa quân đội thuộc Tổng Cục chính trị. Dù phải tất tưởi, bận bịu với việc lo tổ chức, biểu diễn rồi lo cả vấn đề tài chính cho anh em ca sĩ trong đoàn, nhưng Minh Quang vẫn say mê sáng tác, vẫn biểu diễn hoặc đi dàn dựng chương trình cho các đoàn văn công trong toàn quân. Cuộc trò chuyện giữa tôi với ông diễn ra qua điện thoại thật thân tình, tôi cảm nhận được sự chân thành cởi mở từ trong chất giọng trầm ấm đầy thân thiện của ông.
Ông rất vui khi tôi báo cho ông biết rằng tận miền đất phía Tây Nam Tổ quốc các ca khúc của ông được đội văn nghệ quần chúng lực lượng vũ trang Tây Ninh nhiều lần sử dụng trên sân khấu tại các kỳ liên hoan lớn và gặt hái được nhiều thành công. Ông tâm sự: Những ngày chiến tranh ác liệt nhất anh thường có mặt ở các trận địa pháo, hát dưới làn bom đạn cho bộ đội nghe. Năm 1971, ông gia nhập đoàn ca múa Tổng cục Chính trị. Ở đây ông có điều kiện đi nhiều, hết mặt trận phía Bắc lại đến chiến trường miền Nam, rồi biên giới, hải đảo...để mang lời ca tiếng đàn phục vụ người lính. Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh, cuộc sống tươi trẻ, yêu đời của bộ đội, lý tưởng của thanh niên thời ấy đã làm cho tâm hồn nghệ sĩ của Minh Quang thêm thăng hoa. Anh bắt đầu manh nha một sự nghiệp sáng tác khi cho ra đời một loạt các ca khúc  như: “Anh lính tình nguyện và điệu múa Apsara”, “Kỷ niệm đầu tiên”, “Hoa ban”, “Chiếc lá nhỏ”...Âm nhạc của Minh Quang cất cánh bằng một thứ ngôn ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm. Anh đã thể hiện rõ nét tâm tư, tình cảm của người chiến sĩ trong các sáng tác của mình với nhiều suy tư, trăn trở. Ca khúc của Minh Quang như một thứ hành trang của người lính trên khắp nẻo đường ra trận đầy sức trữ tình nhưng cũng đầy sức chiến đấu.  Là một nhạc sĩ quân đội, đã từng có mặt nơi các chiến trường khốc liệt nhất. Từng hành quân cùng bộ đội, đối mặt với bom đạn, nếm trải những gian khổ, hiểm nguy của người chiến sĩ. Đó là vốn sống mà không phải người nhạc sĩ nào cũng có được và đó cũng chính là làn gió thổi vào tác phẩm của Minh Quang những cảm xúc chân thật, sinh động... làm cho các ca khúc của ông mang một tính cách riêng nhưng gần gũi với các chiến sĩ và được họ yêu thích. Rất nhiều ca khúc anh viết về đề tài quân đội đã được hát vang trên khắp các chiến trường, đồng thời là những tiết mục biểu diễn thường xuyên của các đoàn văn công quân đội. Như cung trầm của cuộc sống, mỗi bài hát của Minh Quang bao giờ cũng gợi cho người nghe tình cảm diết da, lắng sâu, vời vợi, như là một mảnh ghép cuộc đời, khắc họa thật rõ nét con người, tình cảm của Minh Quang. Sống hết mình, yêu cũng hết mình, để những lời ca cứ sâu nghĩa nặng tình và nồng nàn đắm say, ngọt ngào da diết ca khúc " Anh lính tình nguyện và điệu múa Ápsara" là một trong những ca khúc thể hiện được điều đó.
Khoảng thời gian cả hai dân tộc cùng kề vai sát cánh cùng quân dân Campuchia chiến đấu chống bọn Pônpốt, ông cùng đoàn nghệ thuật quân đội có những chuyến lưu diễn phục vụ bộ đội tại mặt trận 479 ở Campuchia những năm 1980-1984. Nhạc sỹ Minh Quang cho biết: Đó là những đêm diễn có ý nghĩa nhất trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật của ông. Đối tượng phục vụ của đoàn là bộ đội Việt nam bộ đội Campuchia và cả nhân dân Campuchia.
Đi cùng những biến thiên của thời đại lịch sử: Điệu múa Ápsara ngày nay phải vật lộn với "muôn vàn" để giữ cốt cách truyền thống. Về không gian của ca khúc nhạc sỹ Minh Quang trầm giọng tâm sự: phía trước là quân thù, những phút ngưng lặng giữa hai trận đánh những người lính dành những tình cảm rất thật và nồng ấm của mình về tình yêu quê hương đất nước, những giây phút quý giá nhất dành cho những nỗi nhớ... nhớ anh nhớ em...đó là những giây những phút ngưng lặng giữa hai trận đánh. Câu dân ca quan họ " yêu nhau cởi áo cho nhau" vang lên cùng điệu múa Ápsara tại đất nước bạn Campuchia" như là lời nhắn nhũ gởi gió đưa về đất nước.  Bước ra từ cung đình nguy nga "điệu múa Ápsara kiêu sa" giản dị phô diễn hết vẻ đẹp của mình cùng bài dân ca của anh lính tình nguyện Việt Nam...chi tiết này là  "cái tứ" của bài hát, "cái đắc địa" của bài hát cũng là ở đấy. Nhạc sỹ Minh Quang tâm sự nhiều với tôi về tình hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nam- Campuchia xem đó như thứ tài sản quý báu cần gìn giữ và phát huy. Ông đã nhiều lần đến Tây Ninh cả những năm trước 1989 và sau này. Mỗi chuyến đi là những trải nghiệm độc đáo về mảnh đất và con người Tây Ninh. Tôi có lời mời ông nếu có dịp một lần về thăm lại Tây Ninh để thưởng thức ca khúc của ông được những người lính trong đội văn nghệ quần chúng lực lượng vũ trang hát. Mừng thay chú đã nhận lời...
 Bài và ảnh: Hồng Thanh
( Trong bài có sử dụng tư liệu của tác giả Minh Quang, Nhật Nam
*Nhạc sỹ Minh Quang rất vui khi nhận được những góp ý và cảm nhận của khán giả khắp mọi miền đất nước về những sáng tác của ông qua số điện thoại: 0913002257- D 19 số 8, Lý Nam Đế, Hà Nội. Hoặc qua Đoàn ca múa tổng Cục Chính trị- Hà Nội.hoặc liên hệ với Hồng Thanh 0913369303

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cám ơn bạn đã thảo luận!